Rodzinna amyloidoza transtyretynowa jest to rzadka, uwarunkowana genetycznie choroba, spowodowana przez odkładanie się nieprawidłowej substancji- amyloidu- w organiźmie chorego. Złogi te zaburzają prawidłową funkcję wielu tkanek i narządów, mogąc powodować jednocześnie wiele różnorodnych objawów. Najczęstszymi postaciami tej choroby jest TTR- FAP , czyli rodzinna transtyretynowa polineuropatia amyloidowa , z dominującymi objawami uszkodzenia obwodowego układu nerwowego oraz rodzinna kardiomiopatia amyloidowa z dominującym zajęciem serca. Najczęściej jednak obie te postacie współistnieją u jednego pacjenta, a dodatkowo do obrazu dołączają się objawy uszkodzenia innych narządów.

Rodzinna trastyretynowa polineuropatia amyloidowa

Rodzinna transtyretynowa polineuropatia amyloidowa (ang. Transhyretin Familial Amyloid Polineuropathy- w skrócie TTR-FAP) to postać amyloidozy objawiająca się głównie polineuropatią, czyli uszkodzeniem nerwów obwodowych. Jej początek jest skryty i podstępny, a objawy często zmienne i niecharakterystczne, co sprawia, że postawienie rozpoznania jest trudne. Choroba ta często jest mylona z innymi schorzeniami obwodowego układu nerwowego- np. zespołem cieśni nadgarstka, przewlekłą zapalną polineuropatią demielinizacyjną (CIDP), neuropatią cukrzycową. Z uwagi na fakt, że wykrycie TTR-FAP na wczesnym etapie pozwala na rozpoczęcie leczenia i zatrzymanie rozwoju choroby, bardzo ważna jest świadomość na temat jej objawów i występowania.

Dziedziczenie

Jak sama nazwa wskazuje, TTR- FAP to choroba dziedziczna. Jest spowodowana uszkodzeniem (mutacją) w materiale genetycznym człowieka, a dokładnie w jednym jego genie- nazwanym TTR. Do zachorowania wystarczy posiadać pojedynczą kopię wadliwego genu od jednego z rodziców. Osoba chora ma 50% ryzyko przekazania mutacji każdemu ze swoich dzieci, niezależnie od jego płci. Taki sposób dziedziczenia choroby nazywamy dziedziczeniem autosomalnym dominującym. Dużo rzadziej do mutacji genu TTR dochodzi samoistnie w trakcie zapłodnienia lub na wczesnym etapie rozwoju zarodka. Wtedy to choroba może pojawić się w rodzinie po raz pierwszy (mutacja de novo) i następnie być przekazana kolejnemu pokoleniu.

Epidemiologia

Dokładne dane na temat rozpowszchnienia TTR- FAP nie są znane, szacuje się że dotyka ona jednej na 100 tyś.-1 mln osób. Choć choroba jest bardzo rzadka, jej przypadki odnotowywane są na całym świecie, a w niektórych regionach Europy (północna Portugalia, obszar w północnej Szwecji) występują wieksze skupiska chorych. W Polsce dotychczas potwierdzono chorobę w kilku rodzinach, ale liczba ta z pewnością nie oddaje rzeczywistej liczby chorych, którzy wciąż czekają na prawidłową diagnozę.

Objawy

Jak już wspomniano, choroba powoduje bardzo wiele objawów i ma zmienny przebieg, nawet u członków tej samej rodziny. Aby je wszystkie zrozumieć, należy przyjrzeć się, na czym polega istota choroby. U osób zdrowych gen TTR jest wykorzystywany do produkcji białka- transtyretyny, które pełni różne ważne funkcje w organizmie człowieka. U osób posiadających uszkodzony gen, produkowana transtyretyna ma nieprawidłową budowę i zmieniony kształt. To wadliwe białko wykazuje tendencje do tworzenia nierozpuszczanych kompleksów, odkładających się w różnych tkankach chorego, tworząc tzw. złogi amyloidowe. Początkowo nie powoduje to zauważalnych objawów, ale ciągła produkcja i gromadzenie amyloidu prowadzi do powolnego, postępującego uszkodzenia zajętych struktur. Moment ujawnienia symptomów choroby najczęściej wypada między 30 a 50 rokiem życia i zależy od rodzaju mutacji oraz innych czynników.

Jak już wspomniano, w TTR-FAP dominują objawy uszkodzenia obwodowego układu nerwowowego. Amyloid odkładając się wewnątrz nerwu niszczy jego prawidłową strukturę. Prowadzi to wystąpienia objawów polineuropatii czuciowo-ruchowej- czyli postepującego osłabienia czucia i siły w kończynach początkowo dolnych, a następnie górnych. Należy jednak mieć na uwadze, że wśród chorób powodujących polineuropatię czuciowo- ruchową, TTR-FAP stanowi bardzo niewielki odsetek. Dopiero obecność innych, charakterystycznych dla tego zespołu objawów powinno skłaniać do diagnostyki w kierunku tej choroby. Najważniejsze objawy alarmowe to:

Postępująca polineuropatia czuciowo-ruchowa +

•  podobne objawy u spokrewnionych członków rodziny

•  szybki postęp choroby i nieskuteczność stosowanego leczenia

•  objawy uszkodzenia serca (kardiomiopatia, przerost mięśnia serca, zaburzenia rytmu serca)

•  uszkodzenie autonomicznego układu nerwowego ( zaburzenia erekcji, hipotonia ortostatyczna-zawroty gowy, omdlenia,
__spadek ciśnienia tętniczego po zmianie pozycji na stojącą)

•  dolegliwości z układu pokarmowego (biegunki, zaparcia)

•  niezamierzona utrata masy ciała

•  obustronny zespół cieśni nadgarstka

•  męty w ciele szklistym gałki ocznej

•  nieprawidłowa funkcja nerek (białkomocz, łagodna hiperazotemia)

Diagnoza

Ostateczne rozpoznanie TTR-FAP jest stawiane na podstawie wyniku badania genetycznego uzyskiwanym z próbki krwi pacjenta.

Leczenie

Wczesne rozpoznanie TTR-FAP daje możliwość rozpoczęcia celowanego leczenia hamującego postęp choroby.

W pozostaych przypadkach stosuje się leczenie objawowe. W przypadku zajęcia innych narządów zalecane jest leczenie i opieka specjalistyczna kardiologa/ gastroenterologa/okulisty.